افزون بر شش هزار سال پیش، تمدن آریایی زمین را شخم می زد، دانه می کاشت و گندم برمی داشت تا سنگ آسیابها را با آب توفنده و بخشنده چشمه ساسان و آبریزک بچرخاند.
قوم پارس اینجا در سپیده دم تاریخ بر بلندای یبیشاپور ایستاده و در مسیر باد، خوشه گندم می پاشید. بی آنکه بخل بورزد. از پس آن بخشندگی، جهان به گندمزاری مبدل شد تا موسیقی آب و سنگ و آرد نخستین ترانه انسان باشد. پارسیان، بخشایش را از آسمان بخشنده می آموختند و چه مهربان و گشاده دست بودند.
اینک از آن روزگار و آن تمدن تنها اسکلتهایی باقی است و چشمه هایی که از آن همچنان آب می جوشد. مشعلی که در آغاز مدنیت این قوم روشن شد با تندبادهای مهیب، هرگز فراموش نشد. انسانها گرچه با دستهای خود تمدنی را نابود می کنند اما بر ویرانه های آن تمدن تازه ای را خلق می کنند.
آوارگان این تمدن دیرسال، ناگزیر در جستجوی مکان های امن و دستیابی به آسایش برآمدند و گروهی از ایشان روستاهای دورافتاده اطراف کازرون را برگزیدند تا گوشه هایی از این فرهنگ و تمدن کهن را از گزند حوادث مصون نگه دارند.
و بدین گونه فوج فوج به سمت روستاها حرکت کردند. آنها آمدند و ماندند با اسطوره ها و شیوۀ زندگیشان. و دوسیران، این سرزمین کهن، با همۀ نداریش، هر چه داشت در طبق اخلاص با خوانده و ناخوانده در میان نهاد. فرزندان را پرورش داد، گور نیاکان شد و از چشمه های کوچک خود سیرابشان کرد، روح خویش به ایشان دمید و با آنان عهدی جاودانه بست.
دوسیران سرزمینی شد که هر وجب آن نامی دارد از نامداران بی ادّعا. هر درّه و هر تپه و هر چشمه و هر دشت و هر پستی و بلندی آن نامی بامسمّا دارد که هر کدام وجه تسمیه ای داشته و داستان مفصلی دارد. حدود هزار نقطه جغرافیایی با اسامی مشخص، دلیلی بر ارزشمندی این آب و خاک در گذر تاریخ داشته و می تواند بعنوان یک پیش فرض پژوهشی، دستمایه محققین حوزه مردم شناسی قرار گیرد.
در اینجا بخشی از این نقاط جغرافیایی را به علاقه مندان معرفی می کنیم:
آلووک (Alowak)
احمتی (Ahmati)
اراق (Oragh)
اربه زار ((Arbazar
ارزنک (Arzenak)
اسنه Osena))
اسین پر ((Osine par
اسین خذری ((Osine khedri
اشترخوس (Oshtor khows)
اشکرک Eshkarak))
اشکفت الیوسی (Eshkefte eliyowsi)
اشکفت دربلند ((Eshkefte darboland
اشکفت دم زردی Eshkefte domzardi
اشکفت رجبی ( (Eshkefte rajabi
اشکفت سه (Eshkefte seh)
اشکفت شاه نشین (Eshkefte shahneshin)
اشکفت قلی ((Eshkefte gholi
اشکفت کووهکی (Eshkefte Kowahki)
اشکفتل (Eshkeftal)
امامزاده Omamzada))
امبار کورک (Ombar koorak)
امبار مش نگهدار (Ombare mesh negahdar)
انا درازک (Ana derazak)
انی کور ((Aney koor
او انجیرک (Owanjrak)
او اهلک (Ow ahlak)
او بدنکی (Ow bodnaki)
او بدو (Ow bodoo)
او برزه (Ow barza)
او بره روز ( (Ow bararooz
او بزی (Ow bozi)
او بسونو (O w bosonoo)
او بی (Ow bi)
او بیشه (Ow bisha)
او پازنو (Ow pazanoo)
او تک تکو (Ow toktokoo)
او تهلو (Ow Tahloo)
او چال چوله ای (Ow chal choolayi)
او چنار (Ow chenar)
او چه (Ow chah)
او خاجه مندلی Ow khaja mandali))
او خشخوشی (Ow khashkhowshi)
او ددگه (Ow dedaga)
او درزی (Ow darzi)
او دره Ow dera))
او دمگه (Ow damga)
او دولو (Ow dowloo)
او روغنی Ow rooghani))
او زرد (Ow zard)
او سرچشمه (Ow sarcheshma)
او سولی (Ow sowli)
او سه سی یل (Ow se siyal)
او شاه مهدی (Ow shamahdi)
او شربدو (Ow sharbedoo)
او عناب دو (Ow onabdoo)
او غنی کهگو (Ow ghani kahgoo)
او فاک فیکی (Ow fakofiki)
او قدی گونو (Ow ghadey gownoo)
او کل قبودی (Ow kal ghobowdi)
او کلوجیکی Ow kalowjiki))
او کورک (Ow koorak)
او کهلک (Ow kohlak)
او گرکک (Ow garakak)
او گرمو Ow garmoo))
او گروزی ((Ow gorowzi
او گریک (Ow goriyak)
او گلیکک Ow golikak))
او گه مربی ((Ow gohmorbi
او گیز Ow giz))
او محجمولی (Ow mahjamowlh)
او محصادقی (Ow mahsadeghi)
او مرواک (Ow morvak)
او نارک (Ow narak)
او نازیی Ow nazayi))
او نبوتی ((Ow nabowti
اورزک (Owrezak)
اوسیو Owsiyow))
اهن بوپیری Ahne Bowpiri))
اهن تشتکی (Ahne tashtaki)
اهن دومکی Ahne doomaki))
اهن رووه ((Ahne roova
اهن گایل ((Ahne gayal
اهنسو (Ahnesoo)
باغ بدم شری (Baghe badomsheri)
باقرجوفری ((Bagher jowfari
باقرکوری ((Bagherkoori
باگه baga))
بدنکی ((Bodnaki
بدو (Bodoo)
برد اشکفتک (Bard eshkeftak)
برد افشه ای ((Barde afshayi
برد بیوی (Barde bivi)
برد پرک (Barde porak)
برد تره (Barde tera)
برد جوه ((Barde joova
برد چنگ (Barde cheng)
برد خردو ((Barde khardoo
برد قیلون کش (Barde gheyloon kash)
برد کامندنی (Barde kamondani)
برد کر (Barde kar)
برد کشکی (Barde kashki)
برد گرگی (Barde gorgi)
بردستکومی (Bardestekowmi)
بردکه سول (Bardaka sool)
بردمبه (Bardamba)
برزه (Barza)
برق برده (Bargh borda)
برگ نفت (Barge naft)
بره روز (Bararooz)
بری امبار Bari ombar))
بری باگه (Bari bagah)
بری پنجه سگی (Bari penja sagi)
بری دروازه (Bari darvaza)
بری عامه حوری ((Bari ama hoori
بری قاسومرک (Bari ghasowmorak)
بری کوجی (Bari kowji)
بری گود (Bari gavd)
بری مهتر ((Bari mehtar
بری میرشمسدی (Bari mirshamsadi)
بری هواخش (Bari hava khash)
بزندرو (Bezandaroo)
بزوکو (Bezowkoo)
بسونو (Bosonoo)
بسی بلبو (Bahsey bolboo)
بسی عابدی ((Bahsey abedi
بم گری (Bome gori)
بند دراز (Bande deraz)
بند ره (Bande rah)
بنسو (Benesoo)
به جلولی (Bo jalowli)
بهسی لوکی ((Bahsey lowaki
بهمنی (Bahmani)
بیشه (Bisha)
پا کم سهته ((Pakame sohta
پا مگیرک Pamagirak))
پاچی کلگه ((pachey galga
پاگر Pagar))
پر پلو (Pare paloo)
پری سودو (Parrey sowdoo)
پس پیر ((Pase pir
پس تل ((Pase tol
پس تل شیر (Pase tole shir)
پس تلک ((Pase tolak
پس تلک سیدی (Pase tolake seydi)
پس چک (Pase chak)
پس در ((Pase der
پس دوارک Pase dowarak))
پس سدل (Pase sedal)
پس قدرگا (Pase ghadarga)
پس کرا (Pase kara)
پس کربک (Pas karbak)
پس کل ((Pase kal
پس گر (Pase gar)
پس گرنک (Pase garnak)
پسکون ((Paskoon
پشت انا (Poshte ana)
پشت او ((Poshte Ov
پشت او شربدو (Poshte ov sharbedoo)
پشتار ((Poshtar
پلنگ کشته ((Pelang koshta
پنیر بر (Panir bor)
پهلکی ((Pohlaki
پهنا (pahna)
پهنه (Pohna)
پی آسنگ Poy asong))
پی بهسه (Poy bahsa)
پی پیر (Poy pir)
پی چنار (Poy chenar)
پیر کلک (Pir kolak)
پیوندی (Peyvandi)
تاسک Tasak
تپ گل سهری ((Tope gelsohri
تک تکو (Toktokoo)
تل (Tol)
تل اشتری (Toloshtori)
تل امونی ((Tole amooni
تل بال ((Tole bal
تل بویی (Tole bowoyi)
تل بیی Tole boyi))
تل پی زردی ((Tole poyzardi
تل ترخونی ((Tole tarkhooni
تل توگکو Tole tavgakoo
تل حوج محزکی (Tole howj mahzaki)
تل خردو ((Tole khordoo
تل خومکوری ((Tole khoomkowri
تل دیب زرد (Tole dibe zard)
تل دید زرد (Tole dide zard)
تل دیشه گه (Tole dishagah)
تل دیگک (Tole digak)
تل سنگر (Tole sangar)
تل شیر (Tole shir)
تل قله (Tole ghahla)
تل کاسه ای ((Tole kasayi
تل گر (Tole gar)
تل گرکی ((Tole garaki
تل گشه (Tole gosha)
تل گمپ سو (Tole gompe soo)
تل مچ گرد (Tole moche gerd)
تل محسینی (Tole mahseyni)
تل مردبادا Tole merdabada))
تل همچی قمچی (Tole hamchi ghamchi)
تلک (Tolak)
تلک بری دو (Tolake bari doo)
تلک سیدی (Tolake seydi)
تله پوش (Tolapoosh)
تمندک (Tomondak)
تنره (Tonera)
تنشویی Tanshovi))
تنگ بدم دو (Tange badom doo)
تنگ تودو (Tange towdoo)
تنگ حسین ملی (Tange hoseyne mali)
تنگ ظهر (Tange zohr)
تنگ کوشکک (Tange kooshkak)
تنگ کهر سهمی (Tange kohre sahmi)
تنگکک (Tangakak)
تنگکی (Tangaki)
تنگگ (Tongak)
تهت ختکی (Tahte khotaki)
تهت سرتاوه (Tahte sar tava)
تهت سه (Tahte she)
تهت کلک (Tahte kolak)
تهتل (Tahtal)
تهتی میزار (Tahtey mizar)
تیرو (Tiroo)
تیموری (Teymoori)
جامال (Jamal)
جمال حوجی (Jamalowji)
جن بلند (Jen boland)
چات خرفک (Chate kharfak)
چات خرکوری (Chate kharkoori)
چات عبداله ری (Chate avdelari)
چات عسکر کشته (Chate askar koshta)
چات نرمو (Chat narmoo)
چاتکک (Chatakak)
چارصفی کل محسن (Charsofey kalmahsan)
چشمه چوزی (Cheshmachoozi)
چشمه خردک (Cheshma khordak)
چشمه زنگی (Cheshma zangi)
چک اسمیل (Chake esmeyl)
چک بره روز (Chake bararooz)
چل برد جوه (Chole barde joova)
چل جوفری (Chole jowfari)
چل خرسی (Chole khersi)
چل کل محرضا (Chole kal mahreza)
چلو بلو (Choloo boloo)
چم محدلی محقاسم (Chame mahdali Mahghasom)
چنگک (Chengak)
چنی منی (Cheni meni)
چولنگی (Choolangi)
چه (Chah)
چه زنگال (Chah zangal)
چی ری کیی (Chey ri koyi)
چی کمون (Chey kamoon)
چی گرنک (Chey garnak)
چی مشتوجلی (Chey meshtowjali)
چی نسه (Chey nesa)
حاج حسین خونی (Howjeseyn khooni)
حوج فتحلی (Howj fatahli)
خانم کشته (Khanom koshta)
خدادیی (Khodadayi)
خرس فربه (Kherse farbeh)
خرسر (Kharsohr)
خرسک (Khersak)
خرفک (Kharfak)
خشخوشی (Khashkhowshi)
خفتی (Khefti)
خلی خلی کشته (Kholi kholi koshta)
خمسی کرنکو kernakoo) (Khamsey
ددگه (Dedaga)
در (Der)
دردو (Dordoo)
درزی (Darzi)
درگولک (Dargoolak)
دروک (Dervak)
دره آغا (Darey agha)
دره انجیردو (Darey anjir doo)
دره اوزا (Darey ovza)
دره بدم دو (Darey badom doo)
دره تک تکو (Darey toktokoo)
دره تیرو (Darey tiroo)
دره چال چوله ای (Darey chal choolayi)
دره چال کفتار (Darey chal kaftar)
دره چال کموتری (Darey chal komootari)
دره چشمه زک (Darey cheshma zak)
دره چک (Darey chahk)
دره حسن عیوضی (Darey hasan ivazi)
دره خدادیی (Darey khodadayi)
دره دزو (Dara dozoo)
دره زنجیلی (Darey zanjili)
دره سراتک (Darey saratak)
دره سربسه (Darey sere bahsa)
دره شومبیی (Darey showamboyi)
دره عوم حوجی (Darey owmoji)
دره کرمدو (Darey kermedoo)
دره کهل (Darey kahl)
دره گرگی (Darey garaki)
دره نخودکال (Darey nokhod kal)
دسار سهته (Dahsare sohta)
دله بنی (Dallabani)
دلی خشک (Deli khoshk)
دم تنره (Dome tonera)
دم چهار (Damchahar)
دم در کره (Dame darkora)
دم دوار (Dome dowar)
دم رو (Dame roo)
دم زرد (Dome zard)
دمی دنه (Demi dena)
دنگ بدم دو (Denge badom doo)
دنگ بیلر دو (Denge bilar doo)
دنگ ریش (Donge rish)
دنگی بردک (Dongi baredak)
دو بدار (Dobedar)
دو کمی (Dokami)
دو کوه (Dokooh)
دوار باگه (Doware baga)
دوار زرد (Doware zard)
دوار شاه نشین (Doware shaneshin)
دوبزی (Dobozi)
دوونا (Dowana)
ده زدک (Dahzadak)
ده سخته (Deh sokhta)
دهکل شحنه محدلی (Dahkale shahna mahdali)
دهکل کامندنی (Dahkale kamondani)
دید سه (Dide seh)
رحمونی (Rahmooni)
رخ سهرک (Rokhe sohrak)
رخ گزه (Rokhe goza)
رشت (Resht)
رمبه Romba
رووک نوروزی (Rovake nowroozi)
ری بهسه (Ri bahsa)
ری تل (Ri tol)
ری قبرسو (Ri ghavrsoo)
ری که (Ri koh)
ریز (Riz)
ریز فراغ (Rize feragh)
ریز نازا (Rize naza)
زرد (Zard)
زردگه (Zardaga)
زیدنی (Zeydeni)
زیر دوار (Zire dowar)
زیر کم (Zire kam)
زیک بریک (Ziyake barik)
سدل (Sedal)
سر تل (Sare tol)
سربس (Sere bahs)
سرچشمه (Sar cheshma)
سرکاچ (Sar kach)
سرگر (Sar gar)
سلمونی (Salmooni)
سواره پیاده (Sovara piyada)
سوبیس (Sowbis)
سوزار (Soozar)
سول (Sool)
سه بردی (Sobardi)
سی سلا (Sisala)
سید خدا ویسو (Seyd khoda veysoo)
سیلاغ مردگون (Silaghe mordegoon)
سینه او بسنو (Siney ov bosonoo)
سینه بردکه سول (Siney bardakasool)
سینه بری امبار (Siney bari ombar)
سینه پامگیرک (Siney pamagirak)
سینه تلک سیدی (Siney tolake seydi)
سینه سلوفی (Siney salowfi)
سینه سوم دنه (Siney soomdena)
شاه نشین (Shahneshin)
شحنه حسینی (Shahna hoseyni)
شحنه کرابه (Shahna koraba)
شربدو (Sharbedoo)
شرکت قدیمیی (Sherkate ghadimayi)
شن دنک (Shendonak)
شن دو (Shendoo)
شی کشته (Shayi koshta)
عبدلیی (Avdelayi)
علی اکبری (Aliakbari)
علی عزیزی (Ali azizi)
عناب دو (Onab doo)
غلومرزو (Gholoomarzoo)
غنی کهگو (Ghani kahgoo)
فذی خول محقاسمی (Fadey kholmahghasomi)
فلکه (Felka)
قبله گر (Ghebley gar)
قدرگا (Ghadarga)
قدی گونو (Ghadey gownoo)
قلوتو (Ghalowtoo)
کاچ (Kach)
کارخونه (Karkhoona)
کالی شیری (Kali shiri)
کالی مهدی (Kali mahdi)
کتل غریب (Kotale gharib)
کخ (Kokh)
کر پر (Kore par)
کرا (Kara)
کرشنیز (Kereshniz)
کرنکو (Kernakoo)
کس کنک (Keskonak)
کشو (Keshoo)
کفه رز نازا (Kafey roze naza)
کل بیچک (Kale bichok)
کل توورگه (Kale towarga)
کل خرسی (Kale khersi)
کل دروک (Kale dervak)
کل گا (Kale ga)
کل مشگه (Kele mashga)
کلگوو (Kalgawoo)
کلگه (Kalga)
کلگی کلمحقاسم (Kalgey kalmahghasom)
کلوزار (Koloozar)
کلومتری (kaloomtari)
کلیل دانی (Koleyle dani)
کم کشیده (Kame kashida)
کن دو (Kone doo)
کن کسو (Kane kesoo)
کنیزار (Kanizar)
کوبده (Koobeda)
کونسهر (Koonsohr)
که سرک (Koh serak)
که گری (Kohgari)
کهر سهمی (Kohre sahmi)
کهزار (Kahzar)
کهکوک (Kahkoovak)
کهل (Kahl)
کهل (Kohl)
کهل پارخنی (Kahle parkhani)
کهل چوله ای (Kohle choolayi)
کهل علیوری (Kohle aliyowri)
کهل گاکشک (Kohle gakoshak)
کهل مؤمنی (Kohle moumeni)
کهل ممگسو (Kohle momgosoo)
کهل میون کوه (Kohle miyoonkoo)
کهلک (Kohlak)
گدار کن دو (Godare kone doo)
گدنی (Gadeni)
گر (Gar)
گر کل محد (Gare kalmahd)
گر نمکی (Gare namaki)
گربه ای (Gorbayi)
گردنه خرگشته (Gardaney khargeshta)
گردنه رخک (Gardaney rokhak)
گردنه قلندری (Gardaney ghalandari)
گردنی خفتی Gardaney khefti)
گردنی مله (Gardaney mola)
گردو زار (Gerdoozar)
گردو میر مهدی (Gerdoo mirmahdi)
گرک (Garak)
گرنک (Garnak)
گری سمب (Gori somb)
گریک (Goriyak)
گزگه (Gozaga)
گزه (Goza)
گفتودو (Gaftowdoo)
گفتی خردو (Gaftey khordoo)
گفتی گاکش (Gaftey gakosh)
گل مرودی (Gole morowdi)
گلکو (Gelkoo)
گلی کشته (Goli koshta)
گود امبارک (Gavdombarak)
گود بدوم (Gavde badoom)
گود بسنک (Gavde bosonak)
گود بلچه (Gavde belecha)
گود بلیی (Gavde balayi)
گود به (Gavde bo)
گود بهشت (Gavde behesht)
گود بیشه (Gavde bisha)
گود پشتون (Gavde poshtoon)
گود تیی (Gavde tayi)
گود دشت (Gavde dasht)
گود سر (Gavde sohr)
گود شیی (Gawdashayi)
گود کل لیر (Gavde kole lir)
گود گرزی (Gavde gorzi)
گود نوگک (Gavde nowgak)
گورک (Geverak)
گورو (Gowroo)
گورو اراق (Goroo oragh)
گیر (Gir)
لشکرگه (Lashkarga)
لونمی (Loonami)
لوی پس دروکی (Lowey pase dervaki)
لوی محمحشا (Lowey mahmasha)
لهی فراغ (Lahey feragh)
مال (Mal)
محجمولی (Mahjamowli)
مرگ میر (Marge mir)
مرواک (Morvak)
مژگوو (Mazhgavoo)
مشگه (Mashga)
مشی صدی (Mashey sadi)
ملنگی (Molangi)
مله (Mola)
مله مورو (Mola mowroo)
مناره (Monara)
مناور کشته (Monavar koshta)
مور رجبی (Mowre rajabi)
مور سه تلو (Mowre sotoloo)
مورک (Mavrak)
مومیی (Momayi)
مهتوجدی (Mahtowjadi)
وار خدادا (Vare khodada)
وار سوزلی (Vare sowzali)
وار منسیر (Vare mansir)
وانسوگه (Vansoogah)
وخمی (Vakhmi)
هشتیپا (Hashtipa)
یادگوری (Yadegowri)
یامرخدا (Yamarkhoda)
یورد خرکوری (Yorde kharkoori)
یورد سوزلی (Yorde sowzali)
یورد کل علیخونی (Yorde kahlalikhowni)
یورد کلیکی (Yorde keliki)
از دوستداران دوسیران تقاضا داریم نقاطی را که از قلم افتاده و یا به ذهن نگارنده نیامده، جهت تکمیل این نوشتار در بخش نظرات یادآوری فرمایند.
